పరిచయం
పంచక్రోశ గోదావరి పరిక్రమణలో దర్శించవలసిన అష్ట తీర్థాలలో మొదటిదిగా కుశ తీర్థం పేర్కొనబడుతుంది. కాళేశ్వర క్షేత్ర పరిసర ప్రాంతంలో, ప్రధాన ఆలయానికి సమీపంలో ఈ చిన్న పుష్కరిణి లేదా జలకుండం రూపంలో కుశ తీర్థం నెలకొని ఉంది. 'కుశ' అనే పేరు వేద సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైనదిగా భావించే కుశ గడ్డితో ముడిపడి ఉంది. యజ్ఞయాగాదులు, హోమాలు, పితృ తర్పణలు వంటి ప్రతి వైదిక కర్మలోనూ కుశకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది, ఆసనంగా, పవిత్రీకరణ సాధనంగా కుశను వినియోగిస్తారు. ఇదే పవిత్రతను ప్రతిబింబిస్తూ ఈ తీర్థానికి కుశ తీర్థం అనే నామం స్థిరపడింది. పంచక్రోశ పరిక్రమణ చేసే ప్రతి భక్తుడు మొదటగా ఈ తీర్థాన్ని దర్శించి, జలాన్ని స్పృశించి తన యాత్రకు శుభారంభం చేసుకుంటాడు.
ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత మరియు స్థల పురాణం
పురాణాల ప్రకారం, వైదిక కాలం నుంచి కుశ గడ్డికి శుద్ధీకరణ శక్తి ఆపాదించబడింది. యజ్ఞవాటికలో కుశాసనంపై కూర్చొని మంత్రోచ్ఛారణ చేయడం, కుశోదకంతో ప్రోక్షణ చేయడం సంప్రదాయంగా వస్తోంది. కాళేశ్వర క్షేత్రంలో ఈ తీర్థం వద్ద ప్రాచీన కాలంలో మునులు, తాపసులు యజ్ఞాలు నిర్వహించి ఉండవచ్చునని స్థానిక పెద్దలు చెప్పే కథనం ఉంది. అందువల్ల ఈ తీర్థ జలం సాధారణ జలం కంటే విశేషమైనదిగా, పితృదేవతల ఆశీస్సులను చేకూర్చేదిగా భక్తులు విశ్వసిస్తారు. కుశ తీర్థంలో స్నానం లేదా జల స్పర్శ చేయడం ద్వారా శరీరంలోని, మనసులోని అశుద్ధి తొలగి, తదుపరి దర్శించే ప్రతి క్షేత్రం పట్ల భక్తుడు మరింత పవిత్ర భావనతో వెళ్ళగలుగుతాడని నమ్ముతారు. ఇది కేవలం భౌతిక క్రియ మాత్రమే కాక, యాత్రకు మానసికంగా సిద్ధపడే తొలి అడుగుగా పరిగణించబడుతుంది.
పరిక్రమణలో స్థానం మరియు దర్శన విధానం
పంచక్రోశ పరిక్రమణ క్రమంలో పద్దెనిమిది ప్రధాన క్షేత్రాల దర్శనం పూర్తయిన తరువాత భక్తులు అష్ట తీర్థాల దర్శనానికి బయలుదేరతారు, అందులో కుశ తీర్థం మొదటిది. ప్రధాన ఆలయ ప్రాంగణం నుంచి కొద్ది దూరంలోనే ఈ తీర్థం లభిస్తుంది కాబట్టి, పెద్ద ఆలయాల మధ్య ఇది ఒక ప్రశాంతమైన విరామ స్థలంగా కూడా ఉపయోగపడుతుంది. భక్తులు ఇక్కడ చేరుకున్న తరువాత ముందుగా చేతులు, పాదాలు శుభ్రం చేసుకుని, జలాన్ని తలపై చల్లుకుని లేదా చిన్న స్నానం ఆచరించి, తమ సంకల్పాన్ని మనసులో స్మరించుకుంటారు. కొందరు పండితుల మార్గదర్శకత్వంలో వచ్చిన భక్తులు ఇక్కడ చిన్న మంత్రోచ్ఛారణ కూడా చేస్తారు. ఈ తీర్థ దర్శనం పూర్తయిన వెంటనే యాత్రికులు తదుపరి బ్రహ్మ తీర్థం వైపు అడుగులు వేస్తారు, ఇలా ఒక్కొక్క తీర్థాన్ని క్రమంగా దర్శిస్తూ ఎనిమిది తీర్థాల యాత్రను పూర్తి చేస్తారు.
ఆచార సంప్రదాయాలు
కుశ తీర్థం వద్ద ఆచరించే సంప్రదాయాలలో ప్రధానమైనది పితృ తర్పణం. తండ్రి, తాత, ముత్తాతల పేరిట జలతర్పణం ఇవ్వడం ద్వారా పితృరుణం తీర్చుకోవచ్చని పెద్దలు చెబుతారు. అమావాస్య, మహాలయ పక్షం వంటి ప్రత్యేక తిథులలో ఈ తీర్థం వద్దకు ప్రత్యేకంగా వచ్చే భక్తుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉంటుంది. అలాగే, నూతన యజ్ఞోపవీత ధారణ చేసిన యువకులు, ఉపనయన సంస్కారం పూర్తి చేసుకున్నవారు ఇక్కడ ప్రత్యేక ప్రార్థనలు చేసుకోవడం ఆనవాయితీగా కొనసాగుతోంది. తీర్థ జలాన్ని పవిత్రంగా భావించి, ఇంటికి కొద్దిగా తీసుకువెళ్ళే ఆచారం కూడా కొందరిలో కనిపిస్తుంది, అయితే తీర్థ పరిరక్షణ దృష్ట్యా అధిక మొత్తంలో నీటిని తీసుకువెళ్ళకుండా స్థానిక సూచనలను గౌరవించడం మంచి పద్ధతి.
యాత్రికులకు సూచనలు
కుశ తీర్థం చిన్న కుండం రూపంలో ఉంటుంది కాబట్టి, ఎక్కువ మంది భక్తులు ఒకేసారి చేరుకున్నప్పుడు ఓపికగా వరుసలో వేచి ఉండటం అవసరం కావచ్చు. చుట్టుపక్కల నేల తడిగా, జారుడుగా ఉండే అవకాశం ఉన్నందున జాగ్రత్తగా నడవడం మంచిది. చిన్నపిల్లలు, వృద్ధులు తీర్థం వద్దకు వెళ్ళేటప్పుడు తోడుగా ఎవరైనా ఉండటం శ్రేయస్కరం. తీర్థ జలాన్ని పరిశుభ్రంగా ఉంచడానికి సబ్బు, షాంపూ వంటివి ఉపయోగించకుండా, పరిసరాలను శుభ్రంగా ఉంచడం ప్రతి యాత్రికుడి బాధ్యతగా గుర్తుంచుకోవాలి.